Жарияланымдарды қайтарып алу туралы ереже

Біз COPE қағидаттарының сақталуын қолдаймыз және барлық ықтимал құқық бұзушылықтарға қарсымыз. Жұмыстардың түпнұсқалығын тексеруге және плагиат жағдайларын болдырмауға ерекше назар аударылады.

Қолжазбаны қайта ұсыну

Авторлар бірегей және басқа ешбір журналға ұсынылмаған қолжазбаларды ұсынуы тиіс (кейбір ерекше жағдайларды қоспағанда және тек рецензенттің мақұлдауымен). Кейде авторлар бір құжатты бірнеше журналға жіберу немесе бір зерттеу негізінде бірнеше құжат жіберу арқылы бұл талапты елемеуі мүмкін. Плагиат жағдайындағыдай, қайта ұсыну әртүрлі нысандарда болуы мүмкін: сөзбе-сөз көшіру, ішінара, бірақ елеулі көшіру немесе тіпті зерттеуді қайта тұжырымдап көшіру. Бұл саясатты бұзу авторларға қатысты ықтимал санкциялармен қатар қолжазбаның дереу қабылданбауына әкеледі.

Дәйексөз келтіруді манипуляциялау

Негізгі мақсаты осы автордың жұмысына немесе белгілі бір журналда жарияланған мақалаларға сілтемелер санын көбейту болып табылатын дәйексөздер анықталған ұсынылған қолжазбалар дереу қабылданбайды; сондай-ақ авторларға қатысты санкциялар қолданылуы мүмкін.

Деректерді бұрмалау

Егер ұсынылған мақалада эксперименттік нәтижелердің бұрмаланған немесе қолдан жасалған деректері анықталса (соның ішінде кескіндерді манипуляциялау), бұл мақаланың дереу қабылданбауына және авторларға қатысты ықтимал санкцияларға әкеледі.

Тиісінше емес мінез-құлыққа немесе алаяқтыққа күдік туындаған жағдайда журнал COPE басшылық қағидаттарына сәйкес тергеу жүргізеді. Егер тергеуден кейін негізді алаңдаушылықтар туындаса, қатысы бар авторлармен олардың электрондық мекенжайлары арқылы байланысып, мәселені шешуге мүмкіндік беріледі. Жағдайға байланысты журнал мынадай шараларды қабылдауы мүмкін, бірақ олармен шектелмейді:

1. Егер қолжазба әлі қарастырылып жатса, ол қабылданбай, авторға қайтарылуы мүмкін.
2. Егер мақала онлайн жарияланып қойған болса, шешім бұзушылықтың сипаты мен ауырлығына байланысты болады.

Түзетулер

Егер іргелі немесе басқа қате анықталса (мысалы, эксперименттік қате немесе есептеудегі қателік), түзету мақаламен бірге орналастырылуы мүмкін.

Erratum

Erratum журнал мақаласын дайындау кезінде елеулі қатені біз жіберген жағдайда, соның ішінде авторлар журнал белгілеген мерзімдерде және журнал саясаты аясында сұратқан нақты дәлелдердің түзетулерін орындамау сияқты жіберіп алу қателері кезінде қолданылады. Ғылыми жазбаға, мақаланың ғылыми тұтастығына, авторлардың немесе журналдың беделіне әсер ететін қате елеулі қате болып саналады.

Corrigendum

Corrigendum – мақала авторлары жіберген елеулі қате туралы хабарлама. Барлық түзетулерді журнал редакциясы бекітеді.

Түзетулер енгізу рәсімі

Түзетулерді авторлар, редакторлар немесе оқырмандар бастай алады.
Редакциялық топ сұрауды бағалайды және қажет болған жағдайда авторлармен кеңеседі.
Мақұлданғаннан кейін түзетулер түпнұсқа мақаламен байланыстырылған, «Түзетулер» белгісі қойылған жеке құжат түрінде жарияланады.

Ретракция

Кейбір жағдайларда редакция мақаланы ретракциялау туралы шешім қабылдауы мүмкін.

Жұмысты ықтимал ретракциялаудың (кері қайтарып алудың) себептері:

• нәтижелердің сенімді емес екендігінің нақты дәлелдері бар, олардың заңсыз әрекеттердің нәтижесі болып табылатынына немесе табылмайтынына қарамастан (мысалы, қолдан жасалған деректер және кескіндермен манипуляциялар);
• зерттеу нәтижелері бұрын басқа жерде тиісті сілтемелерсіз, лицензиясыз немесе негіздемесіз жарияланған (мысалы, артық немесе қайталама жарияланым жағдайларында);
• зерттеу плагиат болып табылады;
• алаяқтық авторлықтың дәлелдері бар;
• рецензиялау үдерісінің бұзылғаны дәлелденген;
• этикаға жат зерттеудің және кәсіби этикалық кодекстердің бұзылғанының дәлелдері бар.

Кері қайтарып алу туралы сұрауларды авторлар, редакторлар немесе үшінші тұлғалар бере алады. Редакция авторларды және қажет болған жағдайда сыртқы сарапшыларды тарта отырып, тергеу жүргізеді. Шешімді журналдың бас редакторы немесе оның орынбасары қабылдайды.

Мақаланы ретракциялау туралы шешім қабылданғаннан кейін:

• мақала жазбасының жарияланған нұсқасына «Ретракция» сутаңбасы қосылады;
• мақаланың атауы «Ретракция: [Мақала атауы]» болады;
• кері қайтарып алу туралы жеке мәлімдеме «Ретракция: [Мақала атауы]» атауымен жарияланады.

Журнал редакторлары бұл хабарламаға қол қояды; ретракция туралы мәлімдеме нөмірленеді және DOI идентификаторын алады.

Кейбір жағдайларда журналда қаралуға тиіс ғылыми мақаланың авторлары өз қолжазбасын кері қайтарып алу туралы сұрау бере алады. Тиісті сұрау мақала жарияланғанға дейін ғана жасалуы мүмкін. Қолжазбаны кері қайтарып алу үшін авторлар журнал редакциясына кері қайтарып алу себептерінің нақты және түсінікті түсіндірмесін қамтитын хатпен жүгінуі тиіс. Хат қысқа болуы және мақаланың барлық авторлары қол қоюы тиіс. Кері қайтарып алынған қолжазба баспаның дерекқорынан толық жойылады, алайда авторлық құқықтар мақала авторларында қалады.

Қосымша ережелер

Жаппай манипуляциялар және «paper mills»

Егер мақаланың ғылыми жұмыстар фабрикаларының («paper mills») немесе басқа жүйелі алаяқтық тәжірибелердің салдарынан бұзылған жарияланымдар тобының бөлігі екені анықталса, редакция мақаланы пакеттің бір бөлігі ретінде ретракциялау туралы шешім қабылдауы мүмкін. Ретракция туралы мәлімдемеде мақаланың ұқсас бұзушылықтар әсер еткен жұмыстар тобына жататыны міндетті түрде көрсетіледі.

Жасанды интеллектіні пайдалану

Қолжазбада мәтін, кескіндер немесе басқа деректер жасау үшін жасанды интеллект жүйелерін жасырын немесе мәлімделмеген түрде пайдалану елеулі бұзушылық ретінде қарастырылады және ретракциялауға негіз болуы мүмкін. Авторлар мұндай құралдардың қолданылғаны туралы ашық хабарлауға міндетті. Мұндай фактілерді жасыру ретракциялауға негіз ретінде қарастырылуы мүмкін. Редакция қолжазбаларды генеративті жасанды интеллект жүйелерінің пайдаланылуына қатысты тексеру құқығын өзіне қалдырады. Бұл үшін автоматтандырылған анықтау құралдары, рецензенттердің сараптамалық бағалауы және авторларға қосымша сұраулар қолданылуы мүмкін.

Авторлықты бұрмалау және жеке тұлғаны ұрлау

Қолжазбалар жалған авторлық, бөтен дербес деректерді (аты-жөні, ORCID және т.б.) пайдалану, сондай-ақ жасырын немесе мәжбүрлі авторлық расталған жағдайларда кері қайтарылуы мүмкін.

Алаңдаушылық туралы мәлімдеме (Expression of Concern)

Мақаланың сенімділігіне немесе академиялық адалдықтың бұзылуына қатысты елеулі күдіктер бар, бірақ дереу ретракциялау үшін жеткілікті дәлелдер жоқ жағдайларда редакция алаңдаушылық туралы мәлімдеме жариялауы мүмкін. Мұндай мәлімдеменің жеке DOI идентификаторы болады, ол түпнұсқа мақаламен байланыстырылады және жариялану себептерінің қысқаша түсіндірмесін қамтиды. Алаңдаушылық туралы мәлімдеме редакциялық тергеу аяқталғанға дейін қолжетімді болып қалады.

Рәсімдердің жеделдігі

Түзетулерді, алаңдаушылық туралы мәлімдемелерді немесе ретракцияларды жариялау туралы шешімді редакция қабылдайды және елеулі бұзушылықтар анықталғаннан кейін мүмкіндігінше қысқа мерзімде жүзеге асырады. Мәтінді авторлармен түпкілікті келісу мүмкін болмаған жағдайларда редакция ғылыми тұтастықты сақтау мақсатында мәлімдемені кідіріссіз жариялау құқығын өзіне қалдырады.

Кері қайтарып алынған мақалалардың қолжетімділігі

Кері қайтарып алынған мақалалар журнал мұрағаттарында және дерекқорларда «Ретракция» деген нақты белгімен ашық қолжетімділікте қалады. Толық жоюға қолданыстағы заңнамалық нормалар талап ететін ерекше жағдайларда ғана жол беріледі (атап айтқанда, дербес деректерді қорғау, авторлық құқықтарды бұзу, сот шешімдерін орындау немесе қауіпсіздік мәселелері).