Д. Серікбаев атындағы ШҚТУ сайты

ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ӨНДІРІСТІК ЖАРАҚАТТАНУДЫҢ ДИНАМИКАСЫ МЕН ҚҰРЫЛЫМЫ ЖӘНЕ ОНЫ ТӨМЕНДЕТУДІҢ ИНЖЕНЕРЛІК ШАРАЛАРЫ

Авторлар

Аты Тіркелу
Гулшат Курмашева

Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті

Рашид Ширванов

Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті

Камал Еркін

Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті

Журналдың саны:

Том 1, № 1, 2026

Беттер:

153-167

Қаралымдар:

18

Түйін сөздер:

өндірістік жарақаттану, қызмет түрлері, зардап шеккендер, ауырлық дәрежесі, себептері

Аңдатпа

Өндірістік жарақаттану, әсіресе құрылыс, тау-кен және өңдеу өнеркәсібі сияқты ең қауіпті салаларда өзекті әлеуметтік және экономикалық проблема болып қала береді. Осы зерттеудің мақсаты-ел кәсіпорындарында өндірістік жарақаттардың жоғары жиілігін анықтайтын инженерлік және ұйымдастырушылық-техникалық факторларды зерттеу. Міндеттерді шешу үшін соңғы бес жылдағы деректерді статистикалық талдау әдістері қолданылды, сондай-ақ қолданыстағы нормативтік құқықтық актілер, ХЕҰ халықаралық стандарттары және ISO 45001 жүйесінің еңбек қауіпсіздігі мен еңбекті қорғауды басқару жөніндегі талаптары талданды. Негізгі себептер технологиялық жабдықтардың тозуы, өндірістік процестерді автоматтандырудың төмен деңгейі, заманауи дабыл мен құлыптау құрылғыларының болмауы, сондай-ақ жұмысшылардың біліктілігінің әлсіздігі және оқыту мен персоналды ынталандыру жүйелерінің жетіспеушілігі болып қала беретіні анықталды. Жүргізілген талдау негізінде кәсіпорындарда жарақат алу деңгейін төмендету және қауіпсіздік мәдениетін арттыру бойынша шаралар ұсынылды.

License

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.

Пайдаланылған дереккөздер

  1. Armstrong, M. (2020). Armstrong’s handbook of human resource management practice (15th ed.). http://lib.ysu.am/open_books/413644.pdf
  2. BS ISO 45001:2018. (2018). Occupational health and safety management systems — Requirements with guidance for use. https://acgih.ir/wp-content/uploads/2018/03/ISO-45001-2018.pdf
  3. Deutsche Gesetzliche Unfallversicherung (DGUV). (2024). https://www.dguv.de/de/index.jsp
  4. European Agency for Safety and Health at Work (EU-OSHA). (2022). https://www.fiec.eu/our-projects/current-projects/campaigns/european-agency-safety-and-health-work-eu-osha
  5. Eurostat. (2023). Accidents at work – statistics by economic activity. https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Accidents_at_work_-_statistics_by_economic_activity
  6. Government of Ontario. (2024). Ministry of Labour, Immigration, Training and Skills Development. https://www.ontario.ca/page/ministry-labour-immigration-training-skills-development
  7. Leigh, J. P. (2011). Economic burden of occupational injury and illness in the United States. Milbank Quarterly, 89(4), 728–772. https://doi.org/10.1111/j.1468-0009.2011.00648.x
  8. International Labour Organization. (2019). Safety and health at the heart of the future of work: Building on 100 years of experience. https://safety4sea.com/wp-content/uploads/2019/05/ILO-Safety-and-health-at-the-heart-of-the-future-of-work-2019_05.pdf
  9. Sarybayeva, I. E., Amanova, G. D., Abikenova, Sh. K., & Aitimova, Sh. T. (2024). Analysis of economic losses from occupational injuries and occupational diseases. Statistics, Accounting and Audit, 3(94), 153–163. https://doi.org/10.51579/1563-2415.2024.-3.12
  10. International Labour Organization. (n.d.). Statistics on safety and health at work. https://ilostat.ilo.org/topics/safety-and-health-at-work/
  11. Takala, J., Hämäläinen, P., Saarela, K. L., Yun, L. Y., Manickam, K., Jin, T. W., & Lin, G. S. (2014). Global estimates of the burden of injury and illness at work in 2012. Journal of Occupational and Environmental Hygiene, 11(5), 326–337. https://doi.org/10.1080/15459624.2013.863131
  12. The Constitution of the Republic of Kazakhstan. (n.d.). https://www.akorda.kz/ru/official_documents/constitution
  13. The Labor Code of the Republic of Kazakhstan. (2015). https://adilet.zan.kz/rus/docs/K1500000414
  14. The Law of the Republic of Kazakhstan. (2005). Order No. 30 “On compulsory insurance of an employee against accidents in the performance of labor duties”. https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z050000030_
  15. Bureau of National Statistics of the Republic of Kazakhstan. (n.d.). https://stat.gov.kz/
  16. Vision Zero. (2024). The link to Vision Zero – EU strategic framework on health and safety at work 2021–2027. https://visionzero.global/sites/default/files/2024-09/2-Vision%20Zero%20articles-03-Esler.pdf
  17. Zhou, Q., Fang, D., & Wang, X. (2008). A method to identify strategies for improving human safety behavior considering safety climate and personal experience. Safety Science, 46(10), 1406–1419. https://doi.org/10.1016/j.ssci.2007.10.005
  18. Абикенова, Ш., Коваль, А., Лилия, Ш., Алимжан, Б., Шынар, А. (2023). Современные условия труда, уровень производственного травматизма на основе данных национальной статистики и других источников информации. Вестник Национальной академии наук Республики Казахстан, 3(403), 281–297. https://journals.nauka-nanrk.kz/bulletin-science/article/view/5583 // Abikenova, Sh., Koval, A., Liliya, Sh., Alimzhan, B., Shinar, A. (2023). Sovremennye usloviya truda, uroven proizvodstvennogo travmatizma na osnove dannykh natsional'noy statistiki i drugikh istochnikov informatsii [Modern working conditions and occupational injury rates based on national statistics and other sources]. Vestnik Natsional'noy akademii nauk Respubliki Kazakhstan, 3(403), 281–297. (In Russ.)
  19. Бакишев, К., Алихан, А. (2024). Травматизм при ведении горных или строительных работ: состояние, динамика, прогноз. Вестник КазНУ. Серия юридическая, 109(1), 98–112. https://doi.org/10.26577/JAPJ2024109110 // Bakishev, K., & Alikhan, A. (2024). Travmatizm pri vedenii gornykh ili stroitel'nykh rabot: sostoyanie, dinamika, prognoz [Injuries in mining and construction works: state, dynamics, forecast]. Vestnik KazNU. Seriya yuridicheskaya, 109(1), 98–112. (In Russ.)
  20. Жаксыбекова, Г. К., Бермагамбетова, Г. Н. (2021). Показатели травматизма, инвалидности и смертности от травм в Республике Казахстан за 2019–2020 годы. Traumatology and Orthopaedics of Kazakhstan, 60(4), 31–38. https://doi.org/10.52889/1684-9280-2021-4-60-31-38 // Zhaksibekova, G. K., & Bermagambetova, G. N. (2021). Pokazateli travmatizma, invalidnosti i smertnosti ot travm v Respublike Kazakhstan za 2019–2020 gody [Indicators of injury, disability and mortality from injuries in Kazakhstan for 2019–2020]. Traumatology and Orthopaedics of Kazakhstan, 60(4), 31–38. (In Russ.)
  21. Лечиев, А. С. (2016). Роль «человеческого фактора» в обеспечении безопасности жизнедеятельности. Социально-гуманитарные знания, 6, 352–359. https://cyberleninka.ru/article/n/rol-chelovecheskogo-faktora-v-obespechenii-bezopasnosti-zhiznedeyatelnosti/viewer // Lechiev, A. S. (2016). Rol' «chelovecheskogo faktora» v obespechenii bezopasnosti zhiznedeyatel'nosti [The role of the human factor in ensuring life safety]. Sotsial'no-gumanitarnye znaniya, 6, 352–359. (In Russ.)
  22. Министр труда и социальной защиты населения Республики Казахстан. (2020). Приказ № 340 «Об утверждении Типовых правил системы управления охраной труда». https://adilet.zan.kz/rus/docs/V2000021140 // Minister truda i sotsial'noy zashchity naseleniya Respubliki Kazakhstan. (2020). Prikaz № 340 «Ob utverzhdenii Tipovykh pravil sistemy upravleniya okhranoy truda» [Order No. 340 “On approval of standard occupational safety management system rules”]. (In Russ.)
  23. Министр труда и социальной защиты населения Республики Казахстан. (2020). Приказ № 363 «Об утверждении Правил управления профессиональными рисками». https://adilet.zan.kz/rus/docs/V2000021197 // Minister truda i sotsial'noy zashchity naseleniya Respubliki Kazakhstan. (2020). Prikaz № 363 «Ob utverzhdenii Pravil upravleniya professional'nymi riskami» [Order No. 363 “On approval of occupational risk management rules”]. (In Russ.)
  24. Москвина, М. С. (2024). Состояние производственного травматизма с тяжелыми последствиями в разрезе субъектов Российской Федерации. Экономика труда, 11(9), 1507–1526. https://cyberleninka.ru/article/n/sostoyanie-proizvodstvennogo-travmatizma-s-tyazhelymi-posledstviyami-v-razreze-subektov-rossiyskoy-federatsii/viewer // Moskvina, M. S. (2024). Sostoyanie proizvodstvennogo travmatizma s tyazhelymi posledstviyami v razreze sub"ektov Rossiyskoy Federatsii [Occupational injuries with severe consequences by regions of the Russian Federation]. Ekonomika truda, 11(9), 1507–1526. (In Russ.)
  25. Организация Объединенных Наций. (2015). Преобразование нашего мира: Повестка дня в области устойчивого развития на период до 2030 года. https://www.un.org/en/development/desa/population/publications/2030_Agenda_ru.pdf // Organizatsiya Ob"edinennykh Natsiy. (2015). Preobrazovanie nashego mira: Povestka dnya v oblasti ustoychivogo razvitiya na period do 2030 goda [Transforming our world: The 2030 agenda for sustainable development]. (In Russ.)
  26. Оспанова, К. Ш. (2012). Медико-социальные проблемы травматизма в Республике Казахстан. Медицина и экология, 1(62), 44–45. // Ospanova, K. Sh. (2012). Mediko-sotsial'nye problemy travmatizma v Respublike Kazakhstan [Medical and social problems of injuries in the Republic of Kazakhstan]. Meditsina i ekologiya, 1(62), 44–45. (In Russ.)
  27. Чуранова, А. Н. (2015). Сокрытие несчастных случаев на производстве: причины и последствия. Медицина труда и промышленная экология, 9, 152–153. // Churanova, A. N. (2015). Sokrytie neschastnykh sluchaev na proizvodstve: prichiny i posledstviya [Concealment of occupational accidents: causes and consequences]. Meditsina truda i promyshlennaya ekologiya, 9, 152–153. (In Russ.)
  28. Электронное издание «Liter». (2023). Почему казахстанцы травмируются на производстве? https://liter.kz/pochemu-kazakhstantsy-travmiruiutsia-na-proizvodstve-1690258223/ // Elektronnoe izdanie “Liter”. (2023). Pochemu kazakhstantsy travmiruyutsya na proizvodstve? [Why do Kazakhstan citizens get injured at work?]. (In Russ.)
  29. Электронное издание «Nauka.kz». (2007). Изучение уровня производственного травматизма и профессиональных заболеваний. https://nauka.kz/page.php?page_id=108&id=16062 // Elektronnoe izdanie “Nauka.kz”. (2007). Izuchenie urovnya proizvodstvennogo travmatizma i professional'nykh zabolevaniy [Study of occupational injury and disease levels]. (In Russ.)

Том 1, № 1, 2026

Kurmasheva, G., Shirvanov, R., & Yerkin, K. (2026). DYNAMICS AND STRUCTURE OF OCCUPATIONAL INJURIES IN KAZAKHSTAN AND ENGINEERING MEASURES TO REDUCE THEM. EKTU Journal of Engineering Sciences, 1(1), 153-167. https://doi.org/10.51885/3134-8009_JES_2026_1_13