Д. Серікбаев атындағы ШҚТУ сайты

ТЕХНОГЕНДІК ҚАЛДЫҚТАРДЫ ҚАЙТА ӨҢДЕУДІҢ РЕСУРСТЫ ҮНЕМДЕЙТІН ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫН ЗЕРТТЕУ ЖӘНЕ ӘЗІРЛЕУ

Авторлар

Аты Тіркелу
Ирина Хлебникова

Томск политехникалық университеті

Николай Егоров

Томск политехникалық университеті

Гүлмира Байбекова

Ұлттық ядролық зерттеулер университеті «МЭФИ»

Дамир Курмангалиев

Д. Серікбаев атындағы Шығыс Қазақстан техникалық университеті

Гулжаз Уазырханова

Д. Серікбаев атындағы Шығыс Қазақстан техникалық университеті

Журналдың саны:

Том 1, № 1, 2026

Беттер:

168-177

Қаралымдар:

17

Түйін сөздер:

дезактивация, ультрадыбыс, радиоактивтілік, уран, қалдықтар, металл, сүзгі маталары, қайта өңдеу

Аңдатпа

Уран өндіруде қолданылатын жабдықтар мен технологиялық қондырғыларды пайдаланудан шығару процесі металлдық радиоактивті қалдықтардың түзілуіне және жиналуына әкеледі. Бұл қалдықтардың басым бөлігі төмен деңгейлі радиоактивті қалдықтарға жатады және сақтау үшін арнайы жағдайларды талап етеді. ТРҚ-ны ультрадыбыстық өңдеуді қолдану дәстүрлі әдістермен салыстырғанда дезактивация коэффициенттерінің артуына және процесс уақытының қысқаруына ықпал етеді. Зерттеу нәтижелері бойынша қарастырылған сүзгі маталарының түрлері қайта өңдеуге жатады және оларды өнеркәсіптік жағдайда қайта пайдалануға болады. Металл ТРО-ларды дезактивациялау процесінің тиімділігіне әртүрлі ерітінділердің әсері зерттелді. HNO3 ерітіндісін қолдана отырып, ультрадыбыстық өрісте металл ТРО-ларды бір сатылы тазалау арқылы бетіндегі ластану деңгейі 1 альфа бөлшек/см2·мин-нен аз, қабылдалатын 1,2 альфа бөлшек/см2·мин-ден төмен коммерциялық металл алу мүмкіндігі көрсетілді.

License

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.

Пайдаланылған дереккөздер

  1. Fraenkl, M., et al. (2022). High-quality and easy-to-regenerate personal filter. PLOS ONE, 17(6), e0268542. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0268542
  2. Fränkle, B., et al. (2023). Tailings filtration: Water jet spray cleaning of a blinded iron ore filter cloth. Minerals, 13(3), 416. https://doi.org/10.3390/min13030416
  3. Grković, V. R., & Doder, Đ. D. (2022). Competitiveness of power systems with nuclear power plants and with high participation of intermittent renewable energy sources. Thermal Science, 26(3A), 2093–2102. https://doi.org/10.2298/TSCI210214157G
  4. Gurau, D., et al. (2023). Minimizing radioactive waste through chemical decontamination techniques. Romanian Journal of Physics, 68(7–8).
  5. Hagedorn, W., et al. (2022). More than recycling: The potential of the circular economy shown by a case study of the metal working industry. Journal of Cleaner Production, 377, 134439. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2022.134439
  6. Liu, S., et al. (2022). A state-of-the-art review of radioactive decontamination technologies: Facing the upcoming wave of decommissioning and dismantling of nuclear facilities. Sustainability, 14(7), 4021. https://doi.org/10.3390/su14074021
  7. Nakahara, M., et al. (2024). Ultrasound-assisted removal of contaminants on stainless steel surfaces using nitrogen ultrafine bubble water. Progress in Nuclear Energy, 172, 105195. https://doi.org/10.1016/j.pnucene.2023.105195
  8. Zhang, Y., et al. (2025). Research on decontamination test of radioactive metal items based on ultrasound and electrochemistry. In Proceedings of the International Conference on Nuclear Engineering (pp. 757–769). Springer Nature Singapore.
  9. Zupanc, A., et al. (2023). Sustainable and selective modern methods of noble metal recycling. Angewandte Chemie International Edition, 62(5), e202214453. https://doi.org/10.1002/anie.202214453
  10. Dubrovskiy, K. V., & Zenkov, A. V. (2024). Methods of decontamination: advantages and disadvantages. In Butakov Readings – 2024: Proceedings of the IV All-Russian Youth Conference with International Participation (Tomsk, December 10–12, 2024). Tomsk Polytechnic University (in Russian).
  11. Kulagina, T. A., & Shelenkova, V. V. (2017). Methods for decontamination of surfaces contaminated with radioactive substances. Journal of Siberian Federal University. Engineering & Technologies, 10(3), 352–363.
  12. Kuznetsova, N. A., & Sakhnenko, O. A. (2022). Assessment of the possibility of decontamination of glass-fiber filters. Radioactive Waste, (3), 30–36.
  13. Savkin, A. E., Karlina, O. K., Vasiliev, A. P., et al. (2007). Testing of an ultrasonic installation for decontamination of metallic radioactive waste. Environmental Safety, (3), 38–41.
  14. Federal Service for Surveillance on Consumer Rights Protection and Human Wellbeing (2013). On the organization of work for implementation of the Resolution of the Chief State Sanitary Doctor of the Russian Federation (Resolution No. 43 dated September 16, 2013).
  15. Ministry of Health of the Republic of Kazakhstan (2020). Sanitary and epidemiological requirements for ensuring radiation safety (Order No. ҚР ДСМ-275/2020 dated December 15, 2020; reg. No. 21822).

Том 1, № 1, 2026

Khlebnikova, I., Egorov, N., Baibekova, G., Kurmangaliyev, D., & Uazyrkhanova, G. (2026). RESEARCH AND DEVELOPMENT OF RESOURCE-SAVING TECHNOLOGIES FOR RECYCLING OF TECHNOGENIC WASTE. EKTU Journal of Engineering Sciences, 1(1), 168-177. https://doi.org/10.51885/3134-8009_JES_2026_1_14