Д. Серікбаев атындағы ШҚТУ сайты

ҮЙІНДІ ЖҰМЫС ЖАБДЫҚТАРЫН ТЕОРИЯЛЫҚ ТАЛДАУ ЖӘНЕ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ

Авторлар

Аты Тіркелу
Бекзат Аукенова

Д. Серікбаев атындағы Шығыс Қазақстан техникалық университеті

Аяжан Айтказина

Д. Серікбаев атындағы Шығыс Қазақстан техникалық университеті

Динара Кабдуллина

Д. Серікбаев атындағы Шығыс Қазақстан техникалық университеті

Гулим Жексембинова

Д. Серікбаев атындағы Шығыс Қазақстан техникалық университеті

Тадеуш Лесневский

Вроцлав ғылым және технологиялар университеті

Журналдың саны:

Том 1, № 2, 2026

Беттер:

5-20

Қаралымдар:

6

Түйін сөздер:

пышақ, бульдозер, топырақты кесу, топырақты кесуге кедергі күші, пышақты тереңдету, пышақтың пішіні, сызу призмасы, үйінді бетінің қисықтық радиусы

Аңдатпа

Бульдозерлердің және басқа да жер қазу-көлік машиналарының үйінді жұмыс органдарының топырақты кесу саласындағы белгілі әлемдік зерттеулерге шолу және талдау бульдозерлердің жаңа жұмыс органдарын жаңғыртуды немесе әзірлеуді негіздеуге, мүмкін дәстүрлі емес нысанда және олардың жұмыс процесінің тиімділігін растауға бағытталған. Шолуды талдаудан топырақты кесудің бүкіл процесінің өнімділігі мен тиімділігі бульдозерлердің немесе автогрейдерлердің үйінді жұмыс органдарының дизайнына немесе жағдайына байланысты екені белгілі болады. Пышақты орнату бұрышын және оның бетінің қисықтық радиусын өзгерту, пышақтың қазу кедергісі мен тереңдеуіне әсер етеді, процестің өнімділігі мен жұмыс тиімділігіне айтарлықтай әсер етеді. Әлемдік зерттеушілер қазірдің өзінде көптеген мәселелерді қарастырды және осы шолу мақаласында келтірілген олардың жұмысын талдау зерттеулердің, модельдеудің және эксперименттік тәжірибелердің дұрыс бағытын таңдауға мүмкіндік береді. Эксперименттік жұмыстардың нәтижелері және соңғы элементтерді модельдеу әсіресе құнды. Талданатын көздерден топырақты кесуді зерттеумен және жаңа жұмыс жабдықтары мен эксперименттік стендтердің конструкцияларын әзірлеумен айналысатын ғылыми зертханалар туралы мәліметтер алынды.

License

Creative Commons License

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.

Пайдаланылған дереккөздер

  1. Chandler, H. W. (1984). The use of non-linear fracture mechanics to study the fracture properties of soils. Journal of Agricultural Engineering Research, 29(4), 321–327. https://doi.org/10.1016/0021-8634(84)90087-8
  2. Altynbayev, A., & Ganyukov, A. (2025). Research on soil cutting with a flat cutter using a simulation model. Communications: Scientific Letters of the University of Zilina, 27(1), B12–B20. https://doi.org/10.26552/com.C.2025.002
  3. Ганюков А. А., & Алтынбаев А. Ж. (2022). Анализ силовых методов расчета разрушения грунтовых сред и обоснование нового подхода к теории резания грунта. Труды университета, 4(89), 274–279. https://doi.org/10.52209/1609-1825_2022_4_274 // Ganyukov, A. A., & Altynbaev, A. Zh. (2022). Analiz silovykh metodov rascheta razrusheniya gruntovykh sred i obosnovanie novogo podkhoda k teorii rezaniya grunta [Analysis of force-based methods for calculating the destruction of soil media and substantiation of a new approach to the theory of soil cutting]. Trudy universiteta [University Proceedings], 4(89), 274–279. https://doi.org/10.52209/1609-1825_2022_4_274 (In Russ.)
  4. Зеленин А. Н. (2018). Основы разрушения грунтов механическими способами. Машиностроение. // Zelenin, A. N. (2018). Osnovy razrusheniya gruntov mekhanicheskimi sposobami [Fundamentals of soil destruction by mechanical methods]. Mashinostroenie. (In Russ.)
  5. Dong, Y., Fang, L., Qin, K., Sun, S., & Gong, Y. (2025). Comparison of SPH and CEL methods for simulating the soil cutting process of a biomimetic digging shovel. PLoS ONE, 20(5), Article e0322861. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0322861
  6. Ветров Ю. А. (2019). Машины для земляных работ (7-е изд., дораб. и доп.). Вища школа. // Vetrov, Yu. A. (2019). Mashiny dlya zemlyanykh rabot [Earthmoving machines] (7th ed., rev. and enl.). Vishcha shkola. (In Russ.)
  7. Miedema, S. A. (2011). Soil cutting processes, the cutting of water saturated sand. In Proceedings of OMAE 2011 ASME, Rotterdam, The Netherlands. https://doi.org/10.1115/OMAE2011-49233
  8. Берестов Е. И. (2012). Сопротивление грунтов резанию. Метод расчета параметров при резании грунта. LAP LAMBERT Academic Publishing. // Berestov, E. I. (2012). Soprotivlenie gruntov rezaniyu. Metod rascheta parametrov pri rezanii grunta [Resistance of soils to cutting. A method for calculating parameters during soil cutting]. LAP LAMBERT Academic Publishing. (In Russ.)
  9. Kozbagarov, R., Zhussupov, K., Zhiyenkozhayev, M., Shalbayev, K., & Kamzanov, N. (2023). Increasing the efficiency of the bulldozer by reducing the energy intensity of the soil cutting process. The Bulletin of KazATC, 1(124), 16–24.
  10. Aluko, O. B., & Seig, D. A. (2000). An experimental investigation of the characteristics of and conditions for brittle fracture in two-dimensional soil cutting. Soil and Tillage Research, 57(3), 143–157. https://doi.org/10.1016/S0167-1987(00)00156-2
  11. Doudkin, M., Kim, A., Aukenova, B., Radenkov, R., Saveliev, A., & Andryukhov, N. (2021). Experimental studies on the interaction process with the environment of an adaptable bulldozer blade with variable geometry. International Review of Mechanical Engineering, 15(11), 554–565. https://doi.org/10.15866/ireme.v15i11.21756
  12. Doudkin, M., Kim, A., Aukenova, B., Radenkov, R., Saveliev, A., & Andryukhov, N. (2022). Theoretical investigations of the process of interaction with the environment of a bulldozer blade with variable geometry. Journal of Applied Engineering Science, 20(3), 798–807. https://doi.org/10.5937/jaes0-37210
  13. Hu, M., Gao, T., Dong, X., Tan, Q., Yi, C., Wu, F., et al. (2023). Simulation of soil-tool interaction using smoothed particle hydrodynamics (SPH). Soil and Tillage Research, 229, Article 105671. https://doi.org/10.1016/j.still.2023.105671
  14. Баловнев В.И., Глаголев С.Н., Данилов Р.Г. и др. (2012). Машины для земляных работ. Конструкция. Расчёт. Потребительские свойства: в 2-х кн. Кн. 1. Экскаваторы и землеройно-транспортные машины: учебное пособие для вузов (2-е изд., стер.; В.И. Баловнев, ред.). Издательство БГТУ // Balovnev, V.I., Glagolev, S.N., Danilov, R.G., et al. (2012). Mashiny dlya zemlyanykh rabot. Konstruktsiya. Raschet. Potrebitel'skie svoystva: v 2-kh kn. Kn. 1. Ekskavatory i zemleroyno-transportnye mashiny [Earthmoving machines. Design, calculation, and consumer properties: In 2 books. Book 1. Excavators and earth-moving-transport machines] (2nd ed.; V. I. Balovnev, Ed.). Izdatel'stvo BGTU. (In Russ.)
  15. Недорезов И. А., & Симонов М. М. (2012). Имитационное моделирование рабочих процессов землеройно-транспортных машин с целью ранжирования их параметров. Вестник ХНАДУ, 57, 63–67 // Nedorezov, I. A., & Simonov, M. M. (2012). Imitatsionnoe modelirovanie rabochikh protsessov zemleroyno-transportnykh mashin s tsel'yu ranzhirovaniya ikh parametrov [Simulation modeling of working processes of earthmoving-transport machines for ranking their parameters]. Vestnik KhNADU [Bulletin of Kharkiv National Automobile and Highway University], 57, 63–67. (In Russ.)
  16. Кадыров А. С., Мулдагалиев З. А., Нурмаганбетов А. С. и др. (2015). Теоретические основы проектирования и расчета бурильных и фрезерных землеройных машин (А. С. Кадыров, ред.). Караганда. // Kadyrov, A. S., Muldagaliev, Z. A., Nurmaganbetov, A. S., et al. (2015). Teoreticheskie osnovy proektirovaniya i rascheta buril'nykh i frezernykh zemleroynykh mashin [Theoretical foundations of design and calculation of drilling and milling earthmoving machines] (A. S. Kadyrov, Ed.). Karaganda. (In Russ.)
  17. Кабашев Р. А. (2014). Грунтовые условия эксплуатации землеройной техники в Казахстане. КазАДИ. // Kabashev, R. A. (2014). Gruntovye usloviya ekspluatatsii zemleroynoy tekhniki v Kazakhstane [Soil conditions for the operation of earthmoving equipment in Kazakhstan]. KazADI. (In Russ.)
  18. Баловнев В.И. (2018). Моделирование процессов взаимодействия со средой рабочих органов дорожно-строительных машин. Высшая школа // Balovnev, V.I. (2018). Modelirovanie protsessov vzaimodeystviya so sredoy rabochikh organov dorozhno-stroitel'nykh mashin [Modeling of interaction processes between working bodies of road construction machines and the environment]. Vysshaya shkola. (In Russ.)
  19. Yu, J., Ma, Y., Wang, S., Xu, Z., Liu, X., Wang, H., Qi, H., Han, L., & Zhuang, J. (2022). 3D finite element simulation and experimental validation of a mole rat’s digit inspired biomimetic potato digging shovel. Applied Sciences, 12(3), Article 1761. https://doi.org/10.3390/app12031761
  20. Баловнев В. И. (2014). Определение оптимальных параметров и выбор дорожно-строительных машин методом анализа четвертой координаты: учебное пособие. МАДИ // Balovnev, V.I. (2014). Opredelenie optimal'nykh parametrov i vybor dorozhno-stroitel'nykh mashin metodom analiza chetvertoy koordinaty [Determination of optimal parameters and selection of road construction machines by the fourth-coordinate analysis method]. MADI. (In Russ.)
  21. Coetzee, C. J. (2014). Discrete and continuum modelling of soil cutting. Computational Particle Mechanics, 1(4), 409–423. https://doi.org/10.1007/s40571-014-0014-7
  22. Haeri, A., Tremblay, D., Skonieczny, K., Holz, B., & Teichmann, M. (2020). Efficient numerical methods for accurate modeling of soil cutting operations. In Proceedings of the 37th International Symposium on Automation and Robotics in Construction (ISARC 2020) (pp. 608–615). https://doi.org/10.22260/ISARC2020/0085
  23. Карасев Г. Н., Доценко А. И., & Кустарев Г. В. (2012). Машины для земляных работ. Бастет // Karasev, G. N., Dotsenko, A. I., & Kustarev, G. V. (2012). Mashiny dlya zemlyanykh rabot [Earthmoving machines]. Bastet. (In Russ.)
  24. Сурашов Н.Т., Асматулаев Р.Б., & Толымбек Д.Н. (2021). Определение рациональной формы отвала бульдозера с учетом грунтового фона Республики Казахстан. Вестник СибАДИ, 18(6), 662–677. https://doi.org/10.26518/2071-7296-2021-18-6-662-677 // Surashov, N.T., Asmatulaev, R.B., & Tolymbek, D. N. (2021). Opredelenie ratsional'noy formy otvala bul'dozera s uchetom gruntovogo fona Respubliki Kazakhstan [Determination of the rational shape of a bulldozer blade considering the soil background of the Republic of Kazakhstan]. Vestnik SibADI [The Russian Automobile and Highway Industry Journal], 18(6), 662–677. https://doi.org/10.26518/2071-7296-2021-18-6-662-677 (In Russ.)
  25. Guo, Z., Zhang, S., & Ni, L. (2023). A comprehensive study on the mechanical properties of bulldozing plate soil engaging surface based on the entropy-weighted grey relational analysis method. IEEE Access, 11, 78000–78016. https://doi.org/10.1109/ACCESS.2023.3279263

Том 1, № 2, 2026

Aukenova, B., Aitkazina , А., Kabdullina, D., Zheksembinova, G., & Leśniewski, T. (2026). THEORETICAL ANALYSIS AND WAYS TO IMPROVE BLADE WORKING EQUIPMENT. EKTU Journal of Engineering Sciences, 1(2), 5-20. https://doi.org/10.51885/3134-8009_JES_2026_2_1